Devanagari, Tamil, Bengaals, Grantha: de schriften van India groeiden over eeuwen heen, en niemand kan zeggen wie ze heeft bedacht.
Ol Chiki is anders. Het werd in 1925 ontworpen door één man, Pandit Raghunath Murmu, voor het Santali — een taal die door miljoenen wordt gesproken en geen eigen schrift had.
Honderd jaar later wordt het op scholen onderwezen, is het gecodeerd in je telefoon en wordt het gebruikt om de grondwet van India te drukken.
De taal kwam eerst
Santali wordt volgens de volkstelling van 2011 gesproken door ongeveer 7,6 miljoen mensen, vooral in Jharkhand, Odisha, West-Bengalen, Bihar en Assam, en ook in Bangladesh, Nepal en Bhutan. Het is een van de grootste tribale talen van India.
Het hoort bij geen van beide grote Indiase taalfamilies. Santali is Austroaziatisch, uit de Munda-tak, en dus geen verwant van het Hindi, Bengaals of Odia, noch van het Tamil of Telugu. De naaste verwanten worden in Zuidoost-Azië gesproken.
Eeuwenlang werd het alleen door buitenstaanders opgeschreven, in welk schrift zij ook gebruikten: Bengaals, Odia, Devanagari of het Latijnse alfabet van missionarissen. Elk paste maar gebrekkig bij de klanken van het Santali, en geen enkel schrift was eigendom van de sprekers zelf.
De man die het ontwierp
Raghunath Murmu werd in 1905 geboren in de streek Mayurbhanj in het huidige Odisha en werkte als leraar. Onder de Santal staat hij bekend als Guru Gomke, de grote leermeester.
Hij bedacht Ol Chiki in 1925, toen hij ongeveer twintig was. Het werd in 1939 voor het eerst in het openbaar getoond, op een tentoonstelling in de staat Mayurbhanj.
Daarna besteedde hij decennia aan het bruikbaar maken van het schrift: een leesboekje genaamd Ol Chemed, een grammatica genaamd Ronod, gedichten en toneelstukken, waaronder een stuk over het ontstaan van het schrift. In 1964 richtte hij een culturele vereniging op, meestal bekend onder de letters ASECA, die het schrift dorp na dorp onderwees.
Hoe het schrift werkt
Ol Chiki heeft 30 letters en loopt van links naar rechts. Het is een echt alfabet: klinkers zijn volwaardige letters en geen tekens die aan consonanten worden gehangen, zoals in het Devanagari of het Bengaals. Er is geen onderscheid tussen hoofdletters en kleine letters.
Elke letter is genoemd naar een Santali-woord, en de vorm verwijst naar dat woord. De letter voor de klank l heet ol, wat schrijven betekent, en is getekend als een hand met een pen. Het alfabet leren en de woordenschat leren versterken elkaar.
Het heeft ook eigen cijfers en twee schrijfstijlen — een drukvorm en een cursieve vorm. De punt wordt vermeden, omdat een stip met een diakritisch teken verward kan worden; in plaats daarvan worden verticale streepjes gebruikt.
Waarom een schrift uitvinden
Het praktische argument was passendheid. Het Santali heeft klanken, waaronder een reeks consonanten die worden gevormd door de keel aan het eind van een lettergreep te sluiten, die naburige schriften onhandig weergeven.
Het diepere argument was eigendom. Een gemeenschap wier taal altijd alleen in de letters van anderen wordt geschreven, blijft een gast op de gedrukte pagina. Een eigen schrift verandert wie bepaalt hoe de taal eruitziet.
Daarom verspreidde Ol Chiki zich als een beweging en niet als een overheidsprogramma. Decennialang werd het in dorpsklasjes onderwezen en door Santal-verenigingen gepromoot, lang voordat een deelstaat het erkende.
Van dorpsklasjes naar de grondwet
In 2003 voegde het parlement het Santali toe aan de Achtste Lijst van de grondwet, via het 92e amendement, dat in januari 2004 werd bekrachtigd. Santali is de enige Munda-taal op die lijst en kwam erbij samen met het Bodo, Dogri en Maithili, waarmee het totaal op 22 talen kwam.
Santali is een aanvullende officiële taal in Jharkhand en West-Bengalen en wordt in verschillende deelstaten op school onderwezen. Leerlingen kunnen er examen in doen.
In 2008 werd Ol Chiki toegevoegd aan Unicode, in versie 5.1, in het codebereik U+1C50 tot U+1C7F. Dat is de stille stap die het schrift laat bestaan op telefoons, op webpagina's en in zoekmachines, en niet alleen op papier.
Op 25 december 2025 publiceerde het ministerie van Recht en Justitie de grondwet van India voor het eerst in het Santali, in Ol Chiki. President Droupadi Murmu, zelf een Santal uit Mayurbhanj, presenteerde de uitgave.
Het eeuwfeest
Op 16 februari 2026 opende de president een jaar lang durende viering van het honderdste jaar van het schrift, in het Dr Ambedkar International Centre in New Delhi, samen met het ministerie van Cultuur en het Santali-maandblad Fagun.
Bij de gelegenheid werden een herdenkingsmunt en een postzegel ter ere van Raghunath Murmu uitgebracht.
Over de jaartallen: het schrift wordt gedateerd op 1925, dus het eeuwfeest valt over 2025 en 2026 heen, en het officiële jaar van herdenking werd in februari 2026 geopend. Daarom noemen sommige berichten 2025 en andere 2026.
Wat een schrift oplost en wat niet
Een schrift is een begin, geen eindpunt.
Wat een levend schrift nodig heeft nadat het is bedacht:
- Leraren
- Schoolboeken
- Lettertypen en toetsenborden
- Examens en werk
- Uitgeverij
- Lezers
Veel Santali-sprekers lezen hun taal nog steeds in Bengaalse, Odia- of Devanagari-letters, omdat ze dat hebben geleerd. Een schrift is niet sterker dan de scholen die het onderwijzen.
Het typen blijft moeilijker dan het typen van Hindi of Engels. Unicode-ondersteuning bestaat en er zijn gratis lettertypen, maar toetsenborden, autocorrectie en de algemene aanname dat je telefoon jouw taal spreekt, blijven achter.
Wat Ol Chiki opmerkelijk maakt, is niet dat het probleem is opgelost. Het is dat een schoolmeester in Mayurbhanj besloot dat zijn taal eigen letters verdiende, en dat een eeuw later een staatshoofd ze gebruikte om de grondwet te publiceren.
Bijna geen enkel schriftsysteem heeft een auteur. Dit schrift heeft een geboortedag, een naam en een foto van de man die de letters tekende.
Bronnen en verder lezen
- PIB: eeuwfeestviering van het Ol Chiki-schrift — Officiële mededeling over de opening van 16 februari 2026, de munt en de postzegel.
- Ministerie van Cultuur: president opent het jaar lange eeuwfeest van het Olchiki-schrift — Het eigen verslag van het ministerie over het evenement.
- PIB: grondwet van India vertaald in het Santali, gepresenteerd door de president — De eerste uitgave van de grondwet in het Santali, in Ol Chiki, december 2025.
- Unicode-standaard: codetabel voor Ol Chiki (U+1C50–U+1C7F) — De officiële tekentabel van het schrift.
- Ol Chiki-schrift (Wikipedia) — Opbouw van het schrift, de twee stijlen, letternamen en de Unicode-geschiedenis.
- Santali (Wikipedia) — Taalfamilie, aantal sprekers en officiële status.
- Raghunath Murmu (Wikipedia) — Biografie van de bedenker van het schrift en zijn latere werk.